Γράφει ο Θοδωρής Τσέλας
Αυτό που ζει η Ελλάδα σήμερα είναι το παράδοξο των «ευημερούντων αριθμών και των δοκιμαζόμενων πολιτών».
Οι δείκτες και τα γραφήματα των οίκων αξιολόγησης δείχνουν μια χώρα-πρότυπο στην Ευρώπη, αλλά η καθημερινότητα του μέσου πολίτη δεν συμβαδίζει με αυτή την εικόνα, καθώς το «ζεστό» χρήμα προτιμάται να δοθεί για τη μείωση της λογιστικής τρύπας του χρέους παρά για την άμεση ανακούφιση της κοινωνίας.
Η Ελλάδα σχεδιάζει να προχωρήσει σε πρόωρη αποπληρωμή δημόσιου χρέους ύψους 13 δισεκατομμυρίων ευρώ εντός του 2026, όπως ανακοινώθηκε επίσημα.
Η κίνηση αυτή στοχεύει στην ταχύτερη οικονομική ανάκαμψη της χώρας και στη μείωση του λόγου του χρέους προς το ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν - το συνολικό εισόδημα της χώρας) κάτω από συγκεκριμένα όρια.
Γιατί η κίνηση θεωρείται Οικονομικά Σωστή (Τα Υπέρ)
Οι περισσότεροι οίκοι αξιολόγησης (όπως η Moody's και η Fitch) και ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM) βλέπουν θετικά την κίνηση για τρεις λόγους:
- Μείωση του Κόστους Δανεισμού (Τόκοι): Όπως αναφέρει η οικονομική θεωρία, όταν ξεπληρώνεις νωρίτερα ένα δάνειο, γλιτώνεις τους μελλοντικούς τόκους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η χώρα θα γλιτώσει περίπου 2 δισεκατομμύρια ευρώ σε τόκους, χρήματα που θα έφευγαν στο εξωτερικό.
- Βελτίωση του Δείκτη Χρέους/ΑΕΠ: Οι αγορές κρίνουν τη βιωσιμότητα μιας χώρας από το κλάσμα χρέος προς ΑΕΠ. Μειώνοντας το καθαρό χρέος, ο δείκτης αυτός πέφτει ταχύτερα, στέλνοντας σήμα στους ξένους επενδυτές ότι η Ελλάδα είναι ένας ασφαλής προορισμός για τα κεφάλαιά τους.
- Θετικό Σήμα στις Αγορές: Η πρόωρη εξόφληση δείχνει «οικονομική υγεία». Αυτό βοηθάει το κράτος και τις ελληνικές τράπεζες να δανείζονται μελλοντικά με ακόμα χαμηλότερα επιτόκια.
Γιατί η κίνηση δέχεται Κριτική (Τα Κατά)
Πολλοί οικονομολόγοι και αναλυτές (συμπεριλαμβανομένων επικριτών από την αντιπολίτευση και ανεξάρτητων ινστιτούτων) επισημαίνουν το εναλλακτικό κόστος (opportunity cost) αυτής της απόφασης:
- Αιμορραγία Ρευστότητας (Το «Μαξιλάρι»): Τα χρήματα αυτά προέρχονται από το σκληρό χρηματικό απόθεμα της χώρας (το λεγόμενο cash buffer) και τα πλεονάσματα. Σε μια περίοδο παγκόσμιας αβεβαιότητας, το να στερείς 13 δισεκατομμύρια ευρώ μετρητά μειώνει την άμυνα της χώρας σε μια μελλοντική κρίση στερώντας πολύτιμους πόρους. Γιατί;
- Έλλειψη Εγχώριων Επενδύσεων: Από οικονομική σκοπιά, αν αυτά τα 13 δισεκατομμύρια επενδύονταν στην πραγματική οικονομία (π.χ. υποδομές, υγεία, παιδεία, μείωση της φορολογίας των επιχειρήσεων), θα μπορούσαν να φέρουν ανάπτυξη (ΑΕΠ) μεγαλύτερη από τα 2 δισεκατομμύρια που κερδίζουμε από τους τόκους.
- Η Φύση του Συγκεκριμένου Χρέους: Τα δάνεια που αποπληρώνονται πρόωρα (δάνεια του πρώτου μνημονίου - GLF) έχουν ήδη πολύ χαμηλά επιτόκια και πολύ μακρινές ημερομηνίες λήξης. Οικονομικά, δεν υπάρχει επείγουσα ανάγκη να ξοφληθεί ένα «φτηνό» δάνειο, όταν οι ανάγκες της εγχώριας αγοράς για ζεστό χρήμα είναι τεράστιες.
Το επιτόκιο των παλιών δανείων που πληρώνουμε τώρα (GLF)
Τα δάνεια του πρώτου μνημονίου (Greek Loan Facility) που εξοφλούμε πρόωρα έχουν μεταβλητό επιτόκιο, το οποίο υπολογίζεται με βάση το Euribor 3μήνου συν ένα καπέλο (περιθώριο) 0,5%. Με τις πρόσφατες μειώσεις και αλλαγές από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, το Euribor κινείται κοντά στο 3% με 3,2%.
Επομένως, το επιτόκιο των δανείων που ξεπληρώνουμε σήμερα κυμαίνεται γύρω στο 3,5% με 3,7%.
Το επιτόκιο με το οποίο δανειζόμαστε σήμερα (Νέος Δανεισμός)
Όταν η Ελλάδα βγαίνει στις αγορές για να δανειστεί (εκδίδοντας π.χ. 10ετή ομόλογα), το επιτόκιο (απόδοση) που ζητάνε οι ξένοι επενδυτές διαμορφώνεται αυτή την περίοδο κοντά στο 3,6% με 3,8%.
Το κόστος με το οποίο δανειζόμαστε σήμερα είναι σχεδόν ίδιο (ή και ελάχιστα υψηλότερο) από το κόστος των δανείων που ξεπληρώνουμε πρόωρα.
Αυτό επιβεβαιώνει την κριτική των οικονομολόγων: Δεν υπάρχει τεράστιο κέρδος!
Η Ελλάδα δεν αντικαθιστά ένα πανάκριβο χρέος με ένα πολύ φτηνό (όπως έκαναν η Ιρλανδία και η Πορτογαλία με το ΔΝΤ).
Ο κύριος λόγος που γίνεται η κίνηση δεν είναι για να γλιτώσουμε τρελά λεφτά, αλλά επειδή η κυβέρνηση χρησιμοποιεί τα έτοιμα μετρητά από τους φόρους (πλεονάσματα) για να σβήσει ονομαστικά 13 δισεκατομμύρια από το συνολικό χρέος για την πολιτική προβολή και το πολιτικό μέλλον του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Στόχος είναι ο δείκτης Χρέος προς ΑΕΠ να πέσει γρήγορα κάτω από το επίπεδο της Ιταλίας μέσα στο 2026, ώστε να δείξουμε διεθνώς ότι είμαστε η πιο γρήγορα αναπτυσσόμενη χώρα στην Ευρωζώνη, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι καταστρέφουν την οικονομία της χώρας που της στερούν αυτά τα μετρητά από την εγχώρια αγορά.
Η απάντηση λοιπόν στο «ποιος ωφελείται»;
Στην πραγματικότητα, η κίνηση αυτή είναι ένα πολιτικό και οικονομικό στοίχημα, όπου τα οφέλη μοιράζονται με διαφορετικό τρόπο και σε διαφορετικό χρόνο ανάμεσα στην κυβέρνηση και τους πολίτες.
Για την κυβέρνηση, το όφελος είναι άμεσο, πολιτικό και επικοινωνιακό
Πολιτικό «Παράσημο»: Η έξοδος από την αρνητική πρωτιά του χρέους στην Ευρώπη και η προσπέραση της Ιταλίας είναι ένα πανίσχυρο επιχείρημα
Επιτρέπει στον πρωθυπουργό να παρουσιάζει διεθνώς την Ελλάδα ως το απόλυτο οικονομικό «success story» (ιστορία επιτυχίας).
Ισχυρό Προφίλ στο Εξωτερικό: Στις Βρυξέλλες και στις διεθνείς αγορές, ο Μητσοτάκης εδραιώνει το προφίλ ενός σοβαρού, μεταρρυθμιστή ηγέτη που τηρεί τις υποσχέσεις του και μαζεύει τα ελλείμματα.
Πολιτική Σταθερότητα: Πουλάει το αφήγημα του "ηγέτη" που μπορεί να κυβερνήσει κάτι μεγαλύτερο...
Το όφελος για τους πολίτες;
Το μεγάλο πρόβλημα είναι ο χρονικός ορίζοντας.
Ενώ ο Μητσοτάκης εισπράττει το πολιτικό όφελος σήμερα (το 2026), ο πολίτης που παλεύει με την ακρίβεια στο σούπερ μάρκετ, τα ακριβά ενοίκια και τους χαμηλούς μισθούς, βλέπει 13 δισεκατομμύρια ευρώ από τους φόρους του να φεύγουν στο εξωτερικό αντί να δοθούν για την μείωση του ΦΠΑ στα βασικά αγαθά για να πέσουν οι τιμές.
Άμεση ενίσχυση του ΕΣΥ (νοσοκομεία, γιατροί).
Αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού.
Υποδομές - Πυρασφάλεια - Παιδεία κλπ.
Συμπέρασμα;Ό Άδωνης και οι λοιποί υπηρετούν το αφεντικό τους.
Ο Μητσοτάκης κερδίζει άμεσα σε πολιτική αξιοπιστία και διεθνές κύρος.
Οι πολίτες κερδίζουν θεωρητικά φθηνά - υποτίθεται - δάνεια αλλά χάνουν την ευκαιρία ΤΩΡΑ να δουν μια άμεση ανακούφιση στην καθημερινότητά τους, καθώς η κυβέρνηση επέλεξε να ρίξει τα χρήματα σττο χρέος και όχι στο εισόδημα των πολιτών.
Υ.Γ. Υπάρχουν πολλές πανεπιστημιακές και ακαδημαϊκές μελέτες που αναλύουν το θέμα του ελληνικού χρέους. Οι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν δύο διαφορετικά «μοντέλα» για να κρίνουν αν η πρόωρη αποπληρωμή και η μείωση του δείκτη Χρέους/ΑΕΠ είναι σωστή πολιτική.
Οι δύο βασικές ακαδημαϊκές τάσεις, βασισμένες σε έρευνες πανεπιστημίων και ινστιτούτων, αναλύονται παρακάτω:
Η πλευρά των «ΥΠΕΡ»: Τι λένε οι μελέτες που στηρίζουν αυτή την πολιτική;
Οι μελέτες που υποστηρίζουν τη γρήγορη μείωση του χρέους και την πρόωρη αποπληρωμή βασίζονται κυρίως στη θεωρία των «Μακροπρόθεσμων Κινδύνων Ρευστότητας» (Liquidity Risks) και της «Αξιοπιστίας των Αγορών».
- Η μελέτη του Ινστιτούτου Brookings & του Πανεπιστημίου Mainz: Σε μελέτη τους για τη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους (Greek Debt Sustainability), οι ερευνητές Schumacher και Weder di Mauro εξήγησαν ότι το ελληνικό χρέος έχει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: είναι «παγωμένο» και προστατευμένο για χρόνια. Ωστόσο, προειδοποιούν ότι αν η Ελλάδα δεν δείξει στις αγορές ότι μειώνει το χρέος της τώρα που έχει ανάπτυξη, θα αντιμετωπίσει σοβαρό πρόβλημα ρευστότητας και αναχρηματοδότησης στο μέλλον, όταν θα λήξουν τα μεγάλα ευρωπαϊκά δάνεια. Η πρόωρη αποπληρωμή, επομένως, στρώνει το έδαφος για να μπορεί η χώρα να δανείζεται με ασφάλεια μετά το 2030.
- Η θεωρία του «Σήματος» (Signaling Theory): Ακαδημαϊκές αναλύσεις (όπως αυτές που χρησιμοποιούνται από τον ESM και οίκους αξιολόγησης) δείχνουν ότι όταν μια χώρα που βγήκε από κρίση κάνει «επιθετική» αποπληρωμή χρέους, στέλνει ένα πανίσχυρο σήμα στις αγορές. Αυτό μειώνει το λεγόμενο «risk premium» (το επιπλέον καπέλο που ζητάνε οι ξένοι για να επενδύσουν σε μια επικίνδυνη χώρα), επιτρέποντας σε μεγάλες ξένες εταιρείες να φέρουν κεφάλαια στην Ελλάδα.
Η πλευρά των «ΚΑΤΑ»: Τι λένε οι μελέτες που ασκούν κριτική;
Οι μελέτες που διαφωνούν με αυτή τη στρατηγική εστιάζουν στη θεωρία του «Εναλλακτικού Κόστους» (Opportunity Cost) και των «Πολλαπλασιαστών Ανάπτυξης» (Growth Multipliers). [1]
- Η μελέτη του Levy Economics Institute (ΗΠΑ): Σε εκτενή ανάλυσή του για το ελληνικό δημόσιο χρέος (The Greek Public Debt Problem), το Ινστιτούτο Levy υπογραμμίζει ότι η εμμονή στη γρήγορη μείωση των δεικτών του χρέους μέσω μεγάλων πλεονασμάτων «στραγγίζει» την πραγματική οικονομία. Η μελέτη δείχνει ότι η λιτότητα και η αφαίρεση ρευστότητας από την αγορά στερούν από τη χώρα τη δυνατότητα να κάνει εγχώριες επενδύσεις. [1]
- Η θεωρία του «Δημόσιου Πολλαπλασιαστή»: Σύμφωνα με την κεϊνσιανή οικονομική θεωρία (που διδάσκεται σε όλα τα πανεπιστήμια), 1 ευρώ που ξοδεύεται για να μειωθεί ένα «φτηνό» χρέος έχει πολλαπλασιαστή κάτω από τη μονάδα (κερδίζεις ελάχιστα σε τόκους). Αντίθετα, 1 ευρώ που επενδύεται στην παιδεία, την υγεία, την τεχνολογία ή τις υποδομές έχει πολλαπλασιαστή πάνω από 1,5. Αυτό σημαίνει ότι αν το κράτος έριχνε τα 13 δισεκατομμύρια στην αγορά, η οικονομία θα μεγάλωνε τόσο πολύ που το ΑΕΠ θα αυξανόταν ταχύτερα, και έτσι ο δείκτης Χρέος/ΑΕΠ θα έπεφτε φυσιολογικά μέσω της ανάπτυξης, και όχι τεχνητά μέσω της αποπληρωμής.
Η Σύνοψη των Πανεπιστημιακών Δεδομένων
Αν βάλουμε τις μελέτες στο ίδιο τραπέζι, το συμπέρασμα είναι το εξής:
| Άξονας Μελέτης | Τι κερδίζουμε (Σύμφωνα με τα ΥΠΕΡ) | Τι χάνουμε (Σύμφωνα με τα ΚΑΤΑ) |
|---|---|---|
| Διεθνείς Αγορές | Αξιοπιστία: Η Ελλάδα γίνεται «πρότυπο» και πέφτει το κόστος δανεισμού για το μέλλον. | Ψευδαίσθηση: Το χρέος μειώνεται στα χαρτιά, αλλά η δομή της οικονομίας παραμένει αδύναμη. |
| Εγχώρια Αγορά | Ασφάλεια: Θωράκιση από μια μελλοντική παγκόσμια οικονομική κρίση. | Αιμορραγία: Λείπουν μετρητά από τα νοσοκομεία, τους μισθούς και τις επιχειρήσεις. |
| Οικονομική Λογική | Μείωση Τόκων: Γλιτώνουμε περίπου 2 δισεκατομμύρια ευρώ σε βάθος χρόνου. | Χαμένη Ανάπτυξη: Αν τα 13 δισ. επενδύονταν, θα μπορούσαν να φέρουν πολύ περισσότερα κέρδη στην οικονομία. |
Οι μελέτες συμφωνούν ότι η κίνηση είναι τεχνικά επιτυχημένη για τη χρηματοοικονομική εικόνα της χώρας, αλλά κοινωνικά δαπανηρή για την καθημερινότητα των πολιτών, καθώς προτιμάται η μακροπρόθεσμη θωράκιση από την άμεση εγχώρια ενίσχυση
0 Σχόλια