Η θεολογία της Αγοράς και η βεβήλωση των ειδώλων της
Διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους οι φανατικοί πιστοί της θρησκείας της Αγοράς για το ιερό τους που βανδαλίστηκε. Μια βιτρίνα έσπασε! Ιεροσυλία! Βεβήλωση!
Οι θεματοφύλακες του πολιτισμού αγανακτούν, οι υπερασπιστές της κοινωνικής τάξης εξεγείρονται και οι ευσεβείς προσκυνητές της ιδιοκτησίας απαιτούν παραδειγματική τιμωρία. Δεν είναι δα μικρό πράγμα να βλέπεις τα ιερά και τα όσιά σου θρυμματισμένα στο πεζοδρόμιο.
Ιδίως όταν φέρουν την υπογραφή της Louis Vuitton.
Γιατί η βιτρίνα δεν είναι απλώς ένα τζάμι. Είναι το εικονοστάσι της νέας θρησκείας. Ο δυτικός πολιτισμός μπορεί να υπερηφανεύεται ότι απομάγευσε τον κόσμο και απελευθερώθηκε από τις θρησκευτικές δοξασίες, αλλά στην πραγματικότητα δεν κατάργησε το ιερό. Απλώς άλλαξε αντικείμενο λατρείας. Στη θέση του Θεού εγκατέστησε το εμπόρευμα και στη θέση της σωτηρίας την κατανάλωση.
Κάθε θρησκεία χρειάζεται τους ναούς της. Η θεολογία της Αγοράς διαθέτει τα εμπορικά κέντρα και τις πολυτελείς μπουτίκ. Οι βιτρίνες είναι τα εικονοστάσια, τα εμπορεύματα τα ιερά κειμήλια και τα λογότυπα οι θαυματουργές εικόνες.
Οι ιερείς είναι οι διαφημιστές, οι influencers και οι διασημότητες. Οι παλαιοί υπόσχονταν τη σωτηρία της ψυχής, οι νέοι τη σωτηρία της εικόνας.
Οι πρώτοι κήρυτταν την αιώνια ζωή, οι δεύτεροι την αιώνια νεότητα. Και οι πιστοί είμαστε σχεδόν όλοι μας. Άλλωστε, δεν χρειάζεται να είσαι πλούσιος για να πιστεύεις στην ιερότητα του πλούτου.
Τα δόγματα είναι απλά. Είσαι ό,τι έχεις, ποτέ δεν είσαι αρκετός και ό,τι σου λείπει μπορείς να το αγοράσεις. Το προπατορικό αμάρτημα είναι η ανεπάρκεια.
Η φτώχεια γίνεται προσωπική αποτυχία, η γήρανση αμέλεια και η δυστυχία έλλειψη θετικής σκέψης. Ευτυχώς υπάρχουν οι σύγχρονοι εξομολογητές, οι γκουρού της αυτοβελτίωσης, για να σου εξηγήσουν ότι δεν φταίει ο κόσμος που σε εξαντλεί, αλλά εσύ που δεν προσπαθείς αρκετά.
Το Ευαγγέλιο είναι η διαφήμιση, οι λειτουργίες είναι τα ψώνια, οι μεγάλες θρησκευτικές γιορτές είναι οι εκπτώσεις και η Black Friday, οι λιτανείες είναι οι ουρές έξω από τα καταστήματα και η Θεία Κοινωνία είναι η στιγμή της αγοράς.
Ο πιστός αποκτά το πολυπόθητο αντικείμενο και αισθάνεται για λίγο λυτρωμένος. Ύστερα κυκλοφορεί το επόμενο μοντέλο και η σωτηρία αναβάλλεται. Η θρησκεία αυτή έχει ένα μοναδικό πλεονέκτημα: υπόσχεται να θεραπεύσει την έλλειψη, αλλά για να επιβιώσει πρέπει να την αναπαράγει διαρκώς.
Και φυσικά υπάρχει η νέα παντογνωσία.
Ο αλγόριθμος.
Γνωρίζει τις επιθυμίες και τις ανασφάλειές μας και μας προσφέρει ένα εξατομικευμένο Ευαγγέλιο. Η οικονομία της προσοχής είναι ο μεγάλος μηχανισμός προσηλυτισμού. Δεν μας υποδεικνύει απλώς τι να αγοράσουμε, αλλά τι να θαυμάζουμε, τι να επιθυμούμε και τελικά τι να θεωρούμε σημαντικό.
Ο Μαρξ μίλησε για τον φετιχισμό του εμπορεύματος, ο Ντεμπόρ για την κοινωνία του θεάματος και ο Βάλτερ Μπένγιαμιν για τον καπιταλισμό ως θρησκεία. Στη βιτρίνα συναντιούνται και οι τρεις διαγνώσεις. Το εμπόρευμα αποκτά μαγική υπόσταση, η εικόνα υποκαθιστά τη ζωή και η κατανάλωση γίνεται μια αδιάκοπη τελετουργία χωρίς οριστική λύτρωση.
Και κάπως έτσι εξηγείται η οργή για τη σπασμένη βιτρίνα. Δεν πρόκειται μόνο για την καταστροφή ξένης περιουσίας, που ασφαλώς μπορεί κανείς να αποδοκιμάζει. Πρόκειται και για μια συμβολική βεβήλωση. Μαζί με το γυαλί ραγίζει η εξιδανικευμένη εικόνα ενός κόσμου στον οποίο οι πιστοί έχουν επενδύσει την ταυτότητα και την αυτοεκτίμησή τους. Γι' αυτό μπορούν να ανέχονται καθημερινά τη φτώχεια, την αστεγία και την κοινωνική ταπείνωση, αλλά να συγκλονίζονται μπροστά σε μια σπασμένη βιτρίνα πολυτελείας.
Φαίνεται πως τα γυαλιά των εμπορικών ναών απέκτησαν μια ιερότητα που δεν απολαμβάνει πλέον το ανθρώπινο σώμα.\
Ο παράδεισος αυτής της θρησκείας είναι η επιτυχία, ο πλούτος και η αιώνια νεότητα. Η κόλασή της είναι η φτώχεια και η κοινωνική αορατότητα. Και οι αιρετικοί της είναι όσοι επιμένουν ότι η ανθρώπινη αξία δεν μετριέται με την αγοραστική δύναμη, ότι ο χρόνος δεν είναι μόνο χρήμα και ότι η ευτυχία δεν αγοράζεται.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη πνευματική φτώχεια του πολιτισμού μας να μην είναι ότι έχασε τον Θεό, αλλά ότι έχασε την ικανότητα να αναγνωρίζει κάτι ως πολύτιμο χωρίς να του αποδίδει τιμή.
Γιατί η θεολογία της Αγοράς έχει ένα μόνο δόγμα: τίποτε από όσα είσαι δεν αρκεί. Και ένα μόνο Ευαγγέλιο: όσα σου λείπουν πωλούνται.
Και ίσως η πραγματική απελευθέρωση απο τη δεισιδαιμονία αυτού του νέου ιερού να μην είναι το σπάσιμο της βιτρίνας, αλλά η στιγμή που θα πάψουμε να γονατίζουμε μπροστά της.
0 Σχόλια