Πάνω από δύο εκατομμύρια πολίτες που σταδιακά σταμάτησαν να προσέρχονται στις κάλπες τα τελευταία 19 χρόνια βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των κομματικών επιτελείων, καθώς θεωρείται βέβαιο πως η στάση τους θα αποτελέσει έναν από τους βασικούς παράγοντες που θα διαμορφώσουν το εκλογικό αποτέλεσμα.
Πάνω από δύο εκατομμύρια πολίτες που σταδιακά σταμάτησαν να προσέρχονται στις κάλπες τα τελευταία 19 χρόνια βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των κομματικών επιτελείων, καθώς θεωρείται βέβαιο πως η στάση τους θα αποτελέσει έναν από τους βασικούς παράγοντες που θα διαμορφώσουν το εκλογικό αποτέλεσμα.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ της «Καθημερινής», ενδεικτικό της αλλαγής αυτής είναι το γεγονός ότι το 2004 η συμμετοχή στις κάλπες είχε αγγίξει το 76%, με περισσότερους από 7,5 εκατομμύρια πολίτες να ασκούν το εκλογικό τους δικαίωμα, ενώ στις τελευταίες εθνικές εκλογές το ποσοστό αυτό υποχώρησε στο ιστορικό χαμηλό του 53%, με τη προσέλευση να περιορίζεται στα 5,2 εκατομμύρια. Αν και η δημογραφική γήρανση του πληθυσμού καθώς και η μετανάστευση των νέων στο εξωτερικό διαδραματίζει ρόλο, η προσέλκυση των πολιτών που απέχουν συνειδητά παραμένει το μεγάλο ζητούμενο για την επίτευξη πρωταγωνιστικού ρόλου.
Έμπειροι αναλυτές επισημαίνουν ότι η αυξημένη αποχή είθισται να ευνοεί το πρώτο κόμμα, καθώς η συρρίκνωση της εκλογικής βάσης ενισχύει αναλογικά τα ποσοστά του. Παράλληλα, εκτιμάται ότι η διαμαρτυρία μέσω της απουσίας από την ψηφοφορία δεν προέρχεται κατά κύριο λόγο από παραδοσιακές κατηγορίες ψηφοφόρων της κυβερνητικής παράταξης, όπως οι συνταξιούχοι, οι οποίοι αξιολογούν θετικά τα κυβερνητικά μέτρα στήριξης. Ωστόσο, στην εκλογική εξίσωση παραμένει η παράμετρος των δυσαρεστημένων πολιτών που ενδέχεται να επιλέξουν την αποχή στην πρώτη κάλπη προκειμένου να στείλουν προειδοποιητικό μήνυμα, αξιοποιώντας τη λογική των δύο γύρων.
Οι προσδοκίες των κομμάτων και ο δείκτης απογοήτευσης
Η εμφάνιση νέων πολιτικών σχηματισμών δημιούργησε αρχικά προσδοκίες για πιθανή επαναδραστηριοποίηση των ψηφοφόρων, ιδίως των νεότερων ηλικιών, οι οποίες τείνουν να κατευθύνονται προς αντισυστημικές επιλογές, χωρίς ωστόσο αυτό να αποτυπώνεται μέχρι στιγμής με σαφή δυναμική στις μετρήσεις. Την ίδια στιγμή, τα κόμματα της αντιπολίτευσης επιδιώκουν τη μείωση της αποχής, ευελπιστώντας να προσελκύσουν τους δυσαρεστημένους πολίτες, καθώς γνωρίζουν ότι χωρίς τη μετακίνηση αυτή οι πολιτικοί συσχετισμοί δύσκολα θα ανατραπούν.
Ωστόσο, ο δείκτης της κοινωνικής απογοήτευσης διατηρείται σε υψηλά επίπεδα. Κύριο πεδίο προβληματισμού για τους πολίτες αποτελεί το κύμα της ακρίβειας, με τις δημοσκοπήσεις να αποτυπώνουν μια ευρεία πεποίθηση της κοινής γνώμης ότι κανένα από τα υπάρχοντα κομματικά προγράμματα δεν διαθέτει επαρκείς προτάσεις για την ουσιαστική αντιμετώπιση του φαινομένου.
Ιστορική αναδρομή στις κάλπες με λίστα και ο παράγοντας του σταυρού
Η συμπεριφορά του εκλογικού σώματος επηρεάζεται σημαντικά και από το σύστημα διεξαγωγής των εκλογών. Τον Ιούνιο του 2012, όταν οι επαναληπτικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν με λίστα, η αποχή συγκρατήθηκε σε χαμηλότερα επίπεδα, αυξημένη κατά περίπου 250.000 ψηφοφόρους. Αντίθετα, τον Σεπτέμβριο του 2015 καταγράφηκε απουσία άνω των 750.000 πολιτών, ενώ στις κάλπες του Ιουνίου του 2023 η απουσία της επιλογής του σταυρού προτίμησης οδήγησε σχεδόν 800.000 ψηφοφόρους στο να μην προσέλθουν.
Η διεξαγωγή εκλογικών αναμετρήσεων σε διάστημα μικρότερο των 18 μηνών επιβάλλει τη χρήση δεσμευμένων συνδυασμών, γεγονός που αποδυναμώνει το ενδιαφέρον μιας μερίδας πολιτών που προσέρχεται στις κάλπες με κύριο κίνητρο τη στήριξη συγκεκριμένων προσώπων. Το στοιχείο αυτό συνεκτιμάται από όλα τα κομματικά επιτελεία, ενώ η αντιπολίτευση θεωρεί εκ των προτέρων δεδομένο ότι η επίτευξη αυτοδυναμίας στην πρώτη εκλογική διαδικασία καθίσταται εξαιρετικά δυσχερής.
Δημογραφικές κατηγορίες, κρίση και η τάση της ευρωκάλπης
Αναλύοντας τις πληθυσμιακές ομάδες που ρέπουν προς την αποχή, διαπιστώνεται ότι οι νέοι διατηρούν σταθερή απόσταση από την πολιτική επικαιρότητα. Παράλληλα, στους απέχοντες προστίθενται όσοι μετανάστευσαν στο εξωτερικό κατά τα χρόνια της κρίσης και δεν επέστρεψαν, αλλά και οι άνεργοι, μια ομάδα που ιστορικά εκφράζει την απογοήτευσή της απομακρυνόμενη από τις κάλπες. Παρά τη βελτίωση των δεικτών απασχόλησης τα τελευταία χρόνια, τα πλήγματα της οικονομικής κρίσης και των μνημονίων διαμόρφωσαν μια βαθιά τομή, με τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και πολιτικού συστήματος να μην έχει αποκατασταθεί.
Ο πήχης της προσδοκίας για τη συμμετοχή παραμένει χαμηλός, επηρεασμένος και από την εικόνα των τελευταίων ευρωεκλογών, όπου η προσέλευση υποχώρησε στο ιστορικό 41,24%, με μόλις 4 εκατομμύρια πολίτες να ασκούν το δικαίωμά τους. Παρότι η χαλαρότητα και ο τιμωρητικός χαρακτήρας της ψήφου διαφοροποιούν την ευρωκάλπη από τις εθνικές εκλογές, η σύγκριση με το 2019 —όταν η συμμετοχή στις ευρωεκλογές είχε φτάσει το 58,69% με σχεδόν 6 εκατομμύρια ψηφοφόρους— επιβεβαιώνει την παγίωση της τάσης αποχής στο εκλογικό σώμα.
Ένα εφιαλτικό σενάριο για τη Νέα Δημοκρατία
Με την κυβερνώσα παράταξη να ευελπιστεί ότι η κρίσιμη μάζα των πολιτών που απείχαν θα παραμείνουν μακριά από τις κάλπες και στις επόμενες εκλογές, προκαλεί ρίγη πανικού κάθε ένδειξη πολιτικοποίησης αυτής της μερίδας που σε απόλυτους αριθμούς υπερβαίνει τους σταθερούς ψηφοφόρους της Νέας Δημοκρατίας.
Εάν οι μισοί από τους απέχοντες αποφάσιζαν να εκφράσουν την διαμαρτυρία τους στην κάλπη, τα ποσοστά του κυβερνώντος κόμματος, με τον ίδιο αριθμό ψήφων, θα εμφανίζονταν το βράδυ των εκλογών μειωμένα σχεδόν κατά το 1/4. Σενάριο μάλλον εφιαλτικό για την Πειραιώς…
